MELP Ne Yapabilir?

Katmanlama — scope ≠ custody ≠ destroy. Scope üst düzey organizasyon ilkesidir; custody onun üzerinde çalışan belirli bir kaynak-ömrü modelidir; destroy o modelin yürütücüsüdür. Üçü aynı şey değildir. Bu ayrım iddiayı hem daraltır hem güçlendirir: "custody en iyi bellek modelidir" DENMEZ — custody ilk kanıtlanmış realization'dır, tek mümkün model değil. Custody başarısız olsa bile sonuç "Scope-Oriented Programming yanlış" değil, "bu realization yanlış" olur.

Dürüstlük satırı — akrabalar. Fikrin parçaları literatürde vardır. Hiçbiri tek başına yeni değil; ayrıştırıcı olan birleşim. RAII (C++) temizliği tipe bağlar, yalnız kaynağı kapsar; region-based memory (Tofte–Talpin) yalnız belleği; ownership/borrowing (Rust, Cyclone) bellek + kaynağı; structured concurrency (coroutineScope, StructuredTaskScope, Trio nursery) yalnız görev ömrünü; component tree (React, Flutter) yalnız UI + state'i — üstelik dilin değil çerçevenin kuralı olarak; süreç izolasyonu (Erlang/BEAM) bellek + eşzamanlılık + hatayı. MELP'in scope'u altısını birden hedefler.

Erlang şerhi: tek-birim modelinde yalnız değiliz — Erlang'ın birimi de tektir (süreç). Fark: Erlang'ın izolasyonu daha serttir (bellekler ayrı, duvar delinmez); MELP'in duvarını derleyici çizer ve external yazıldığı an garanti biter. Buna karşılık süreçle GUI ağacı ya da bellek custody'si kurulamaz. Farklı takaslar — biri diğerinden üstün değil.

Kanıt durumu: altı alandan ikisi ölçülü — bellek (4/4 doğrulanmış ölüm, sızıntı 0, runtime registry'sinden) ve eşzamanlılığın "veri yarışı inşa edilemez" kanadı (4 düşmanca program, yapısal ret). State, arayüz ve yıkım sırası mimaride çözülü ama uçtan uca kanıt panosu yok.

Özgünlük üzerine: lexical scope bilgisayar biliminde her yerde ve yukarıdaki her bileşenin öncülü var. MELP'in önerdiği şey birleşim — scope'un altı alanda birden tek yaşam süresi soyutlaması olması — ve bu birleşimin başka bir yerde adlandırılmış ya da tanımlanmış hâline rastlamadık. Yine de "ilk" demiyoruz: formal bir literatür taraması yapılmadı ve yapılana dek o kelime bu sitede geçmeyecek. İddia bu yüzden küçülmüyor — küçülen yalnızca cümle.

Ömür = scope: Bir değişkenin yaşam süresi, içinde bulunduğu scope'un yaşam süresidir — ayrıca yönetilmesi gereken bağımsız bir "durum" katmanı yoktur. Uzun ömürlü veri gerektiğinde onu daha üst bir scope'ta tanımlarsınız; kural değişmez, yalnızca sahip değişir.

Dürüstlük satırı: Custody bugün büyük sayıları ve yazdırılan metinleri kapsar (valgrind ile kaçak 0). Genel metin geçicileri henüz custody dışındadır ve sızdırır — bilinen ve adreslenmiş bir sınırdır, birleşik custody çalışmasıyla kapanacaktır.

✅ Ölçülü: bilerek düşmanca yazılmış dört program — her biri veri yarışı inşa etme girişimi — çalışma zamanında yakalanmak yerine yapısal olarak reddedildi. Başarısızlık dil düzeyinde, üste eklenmiş bir teşhis değil.

⏸️ Dürüstlük satırı — neyi İDDİA ETMİYORUZ. "İzolasyon = bedava paralellik lisansı" bir tasarım niyetidir, ölçülü olgu değildir. Henüz meşru kapı (arayüz/tunnel/channel) uygulanmadı ve runtime tek akış: MELP bugün scope'larınızı paralel koşturmaz. Ayrıca async, await, spawn, thread, coroutine, future ve callback yoktur — bunlar uygulanmayı bekleyen özellikler değil, bilinçli olarak reddedilmiş ithal kalıplardır. Erlang otuz yıldır doğru cevabı biliyor, ana akım hâlâ mutex kilitliyor; bizim yolumuz scope + channel + event-loop.

Dürüstlük satırı: Değişkenler elbette vardır — iddia "veri yok" değil, "ayrı yaşam döngülü state kavramı ve onu yöneten katman yok"tur. En yakın akrabalar: Phoenix LiveView (süreç = state sahibi) ve Svelte (reaktivite katmanını derleyip yok etme ruhu). Farkımız: ömür birleştirmesi framework hilesi değil, dil kuralıdır. 🔬 Melpion masaüstünde çalışır; tunnel/channel kısmî, büyük uygulamada henüz kanıtlanmadı.

Bugün çalışıyor: Canlı Demo sayfasındaki "seçici freeze" senaryosu bunu tarayıcıda gösterir — üç scope bağımsız çalışır, biri dondurulur, kardeşleri akmaya devam eder, uyandırıldığında kaldığı sayaçtan sürer. Tick değerleri WASM runtime'ından gelir, arayüzde saklanmaz. Canlı Demo'da gör →

Dürüstlük satırı: Doğru terim "güvenlik duvarı" değil, karantina: freeze trafiği filtrelemez, alt sistemi tümüyle durdurur. Bu bir uygulama düzeyi kontroldür, işletim sistemi düzeyinde bir güvenlik sınırı değildir. Kotlin'in suspend'i fonksiyon düzeyinde ve içeriden, Erlang'ın sys:suspend'i süreç düzeyindedir (en yakın akraba). 🔬 Bugün dışarıdan bir API ile çalışır; programın kendi içinden scope dondurması ve dil sözdizimine tam gömülmesi geliştirme aşamasındadır.

numeric kucuk   = 1
numeric buyuk   = 9999999999999
string  mesaj   = "Merhaba"
boolean aktif   = true

-- Ondalık ayraç virgüldür (argüman ayracı bu yüzden ";")
import bigdecimal
numeric pi      = 3,14159265358979323846
numeric tutar   = 19,99

İki dünya modeli: numeric varsayılan olarak ham i64'tür — tek CPU komutu, sıfır ek yük. Bir dosyada import bigdecimal yazıldığında o dosyada donanım taşma bayrağıyla otomatik büyük-sayı terfisi ve 3,14 ondalık desteği devreye girer: mantissa + ölçek olarak saklanır (kayan nokta değil), böylece 0,1 + 0,2 tam olarak 0,3 eder. İlke: kimse kullanmayacağı bir şeyin maliyetine katlanmaz.

Dürüstlük satırı: Varsayılan dünya (i64) kanıtlıdır ✅. import bigdecimal dünyası 🔬 — mekanizma çalışır, korpus kanıtı tamamlanmadan üretim için önerilmez. Varsayılan dünyada i64 taşması sessizce sarar; bu bilinçli bir bedeldir.

Dürüstlük satırı — bir düzeltmeyle birlikte. Bu sayfa daha önce main'in sonuna return 0 töreni yazılmadığını söylüyordu; bugünkü derleyici için bu YANLIŞTI. Kanonik giriş noktası numeric function main() + açık return 0'dır — derlenen budur ve derleyicinin KENDİ kaynağı bunu kullanır. OK function main() koda inmemiş bir tasarım niyetiydi. "void yok, OK bir değerdir" felsefesi diğer tüm fonksiyonlar için geçerlidir; istisna yalnız main'dir.

? operatörü Rust'takinden esinlenmiştir; farkımız OK'in tip değil değer olması ve hatanın scope yaşam döngüsüne bağlanmasıdır. Bugün kullanılan hata yakalama yapısı expect bloğudur; Result tipi ve ? yayılımı 🔬 deneyseldir.

Dürüstlük satırı: Her dil çağrı yığınına dayanır (LIFO altta hep vardır) ve Go'nun channel'ları da FIFO'dur. MELP'in iddiası bunları ayrıca bir veri yapısı ya da eşzamanlılık ilkesi olarak sunmaya gerek bırakmayan tek model olmasıdır. 🔬 channel/tunnel uygulaması kısmîdir; algoritmik yığın/kuyruk ihtiyacı bugün liste üzerine elle kurulur — bu bilinen bir boşluktur.

debug
    if uye_sayisi > 10000 then stop
    -- Üye sayısı 10 bini geçince yeni bir veritabanı
    -- mimarisi gerekebilir. — 2026, ilk ekip
end debug

Üretimde sıfır maliyet: MELP_RELEASE=1 ile derlendiğinde debug blokları tamamen çıkarılır — üretim binary'inde tek iz kalmaz. Bugün hata ayıklayıcıda (gdb/lldb) her blokta durulabiliyor.

Dürüstlük satırı: En yakın akrabaları JavaScript'in debugger; ifadesi, C'nin assert'ü ve Eiffel'in sözleşmeli tasarımıdır. MELP'inki blok formu + koşul + açıklamayı birleştirmesiyle ayrışır: assert ihlalde çöker, MELP'in stop'u ise scope'u dondurmayı hedefler — durum korunur, kardeş işler akmaya devam eder. Bu dondurma entegrasyonu henüz tasarım aşamasındadır.

Açık dil kararı, açıkça: release'te strip etmek, bu özelliği en değerli kılan senaryolarla gerilimde — mektup tam gerektiği yerde silinmemeli. Tasarım bu yüzden seviyeli bloklara doğru gidiyor: bugünkü gibi strip edilen debug'ın yanında, üretime kadar yaşayan bir debug keep — böylece kritik nöbetçi, ona en çok ihtiyaç duyulan ortamda da koşabilir; maliyeti tek karşılaştırma. Alternatif olarak release-strip'i opt-in yapmak değerlendiriliyor. Karar, çevre birimleri fazından sonraki ilk dil oturumunun gündeminde; hükmü değil adayları yazıyoruz, çünkü hüküm henüz ölçülmedi.

Sonuç: Bellek temizliği programcının değil, scope'un işidir — GC veya borrow checker olmadan. Her değer doğduğu scope'a aittir (custody); scope kapanınca topluca serbest bırakılır, return ile dönen değerin velayeti çağırana devredilir.

Dürüstlük satırı: Custody bugün büyük sayıları ve yazdırılan metinleri kapsar — bu cephe valgrind ile kanıtlıdır (kaçak 0). Genel metin geçicileri henüz custody dışındadır ve sızdırır; bu bilinen ve adreslenmiş bir sınırdır — birleşik custody çalışmasıyla kapanacaktır. "Programcı bellek yönetmez" iddiası bugün bu kapsamla doğrudur.

Bugün nerede: MELP editör eklentisinde bir SVG designer ve .svge formatı çalışıyor — widget'ları (label, textbox, combobox, checkbox, buton) tanıyor ve bunlara bağlı MELP olay işleyicisi iskeleti üretiyor.

Dürüstlük satırı: Çalışan kısım designer ve .svge → MELP iskelet üretimidir. "Çizimden tek tıkla çalışan uygulama" akışı henüz yoktur — üretilen iskeletin gövdesini bugün siz yazarsınız. Tarayıcıda SVG projeksiyon ve GUI'nin dil sözdizimine tam gömülmesi geliştirme aşamasındadır. En yakın akrabalar QML/SwiftUI/Flutter'dır; farkımız arayüzün ayrı bir DSL değil, dilin bellek ve yaşam modelinin doğal uzantısı olmasıdır.

Tasarım İlkesi: Modüller birbirinin değişkenlerine doğrudan yazamaz — scope sınırı izolasyon sınırıdır. Paylaşım yalnızca üç kontrollü kapıdan geçer: tunnel (geçici velayet), peek (salt-okunur kopya), channel (mesaj kopyası).

Dürüstlük satırı — tedarik zinciri, üç sınıfta. Bu madde derleyicinin kendi kaynağının nasıl örgütlendiğiyle ilgilidir, bağımlılık yönetimiyle değil. Tedarik zinciri riski üçe ayrılır ve MELP her birinde farklı yerde durur; üçünü tek bir hükme indirmek her iki yönde de dürüstsüzlük olur.

✅ Paket ekosistemi sınıfı (left-pad, log4shell, typosquatting): yapısal olarak yok. MELP'in üçüncü taraf paket ekosistemi bulunmuyor; geçişli bağımlılık ve üstüne binen risk oluşamaz.
❌ Build zinciri sınıfı (xz): tamamen açık, cevabımız yok. Her MELP binary'si LLVM/clang, libgmp, libc ve linker'ın üstünde duruyor. xz arka kapısı tam olarak bu sınıftı — bir paketin değil, build sürecinin ele geçirilmesi. Bugün bir önlemimiz yok.
🔬 Tohum (Thompson, Trusting Trust): yolu çizili, yürünmedi. Derleyici golden tohumdan inşa ediliyor. Tohum bir kez ele geçirilse arka kapı kendini yeniden üretir ve bit-bit N1=N2 kapımız yine yeşil yanar — kapı determinizmi kanıtlar, tohumun temizliğini değil. Buna karşı MELP'in yapısal bir avantajı var: ürettiği IR metindir, yani tohum kaynaklı bir enjeksiyon orada görünmek zorundadır — self-hosting dillerin çoğunda olmayan bir denetim noktası. Tohum rafı ve N-1 zinciri diverse double-compiling için hazır hammaddedir. İkisi de henüz işletilmiyor.

Kapalı kaynak bunu çözmez. MELP kapalı kaynaktır ve bunu bir tedarik zinciri cevabı gibi sunmak kolay — ve yanlış — olurdu. Değildir: bağımsız denetimi, reproducible-build doğrulamasını ve kullanıcının çalıştırdığı şeyi kendi kontrol etme imkânını kaldırdığı için doğrulanabilirliği yükseltmez, düşürür. Asıl ayrım şu: geliştiricinin sahip olduğu güven bilgisi ile kullanıcının bağımsız olarak doğrulayabildiği güven aynı şey değildir.

Mevcut durum: Linux x86-64 tam desteklenmektedir. macOS ve Windows desteği beta sürümüyle birlikte gelecektir.

Kanıt zinciri: golden → N1 → N2 → N3, her adımda diff = 0 ve ardından bağımsız bir kullanıcı programının derlenip çalıştırılması. Bu zincir yeşil değilse hiçbir değişiklik kabul edilmez.

Dürüstlük satırı: Bootstrap testi her self-hosting dilde vardır; MELP'in farkı bunun her değişiklikte zorunlu kapı olmasıdır — istisnası yoktur.

Neden rafa kalktı: bir dil dikkati bir liste ile değil, tek bir fikirle kazanır. Çok dilli anahtar kelimeler bir normalizer özelliğiydi — gerçekti, ama MELP'i kullanmaya değer kılan şeyin kıyısında duruyordu ve dili asıl ayrıştıran şeyle ön sayfa için yarışıyordu. Dürüst konum bu sayfadaki konumdur: tek iddia, tam boyutunda, kanıt durumu işaretli.