MELP Dil Referansı

Kanonik kaynak: ORTAK/dil/ ve MELP_KANONİK/05_DIL_OZET.md  |  Durum: alfa  |  Güncelleme: Ağustos 2026

Derleme Yolu

Bir .mlp dosyası LLVM IR'e, oradan da native binary'ye derlenir. Ortada bir yorumlayıcı ya da sonucun yanına kurulacak bir runtime yoktur.

# Çalıştır
bin/run_melp program.mlp

# LLVM IR görüntüle
bin/run_melp program.mlp --ir

# Native binary üret
bin/melp_compiler program.mlp -o program

Temel Kurallar

Ondalık ayracı virgüldür; argüman ayracının noktalı virgül olmasının sebebi budur. Bu bir yerel ayar değil, bir dil kararıdır.

Tipler

MELP'te üç değişken tipi vardır. null, void ve none YOKTUR.

numeric x     = 42
string  isim  = "MELP"
boolean hazir = true

-- İkinci numeric dünyası: dosya başına tercih
import bigdecimal
numeric pi    = 3,14159265358979323846
numeric tutar = 19,99

Değişkenler

Tip adı bildirimin kendisidir — dim/var/let töreni yoktur ve tipleme tümüyle statiktir.

numeric sayac  = 10
string  dil    = "MELP"
boolean aktif  = true

-- Yeniden atama — tip anahtarı yok
sayac = sayac + 1
dil   = dil & " dili"

const anahtar kelime listesinden çıkarıldı; derleyici hâlâ tanıyabilir ama kanonik MELP değildir.

Operatörler

Aritmetik

x + y
x - y
x * y
x / y
x mod y     -- modulo (% değil)

Karşılaştırma

x == y
x != y
x < y
x > y
x <= y
x >= y

Mantıksal

x and y
x or y
not x

Metin Birleştirme

string tam = "Merhaba, " & isim & "!"

Birleştirme bugün O(n²)'dir; yüz binlerce birleştirme için sıkı bir birleştirme döngüsü yerine metni parça parça kurun.

Koşullar

if puan >= 90 then
    println("A")
else if puan >= 80 then
    println("B")
else
    println("C")
end if

then isteğe bağlıdır. else if tek satırda yazılır. Ternary operatör yoktur — değerlendirildi ve reddedildi.

Döngüler

Tek bir döngü yapısı vardır. while yok, for yok, continue yok — continue dilden kaldırıldı.

Koşullu döngü

numeric i = 0
loop i < 10
    println(i)
    i = i + 1
end loop

Sonsuz döngü ve çıkış

loop
    if bitti then exit end if
    isle()
end loop

Koleksiyon üzerinde

loop each n in sayilar
    println(n)
end loop

Fonksiyonlar

-- Dönüş tipi önde
numeric function topla(numeric a; numeric b)
    return a + b
end function

-- Giriş noktası
numeric function main()
    numeric sonuc = topla(3; 5)
    println(sonuc)
    return 0
end function

Scope'lar

Bellekte yer işgal eden her şey bir scope'tur. Bir değişkenin ömrü, içinde bulunduğu scope'un ömrüdür; scope kapanınca içindeki her şey temizlenir. Child, parent'ının değişkenine doğrudan yazamaz — scope sınırı izolasyon sınırıdır.

scope arama
    loop each i in satirlar
        loop each j in sutunlar
            if bul(i; j) then
                exit arama   -- iç içe döngüden temiz çıkış
            end if
        end loop
    end loop
end scope

Scope zaten canlıdır ve çağrılarak çalışır — sayac() her çağrıda yeni bir instance oluşturur. Scope sınırı boyunca paylaşım üç kontrollü kapıdan geçer:

🔬 tunnel ve peek parse ediliyor, doğrulanıyor ve kod üretiliyor ama şu an düz atamaya açılıyor; channel ise henüz FIFO kuyruk değil, düz bir global. Uyguladıkları izolasyon kuralları bugün gerçektir; daha zengin runtime semantiği değildir.

Struct, Enum, Match

Veri struct ile, davranış fonksiyonlarla tanımlanır. Class yok, kalıtım yok, virtual method yok. Struct bir ölü şablondur; new onu heap'te diriltir ve çağıran scope kapanınca ölür.

struct Nokta
    numeric x
    numeric y
end struct

Nokta p = Nokta(10; 20)
println(p.x)

-- Heap'te; çağıran scope kapanınca serbest bırakılır
Nokta q = new struct Nokta(30; 40)

enum Renk
    Kirmizi
    Yesil
    Mavi
end enum

Renk r = Renk.Mavi

match r
    case Renk.Kirmizi then println("kırmızı")
    case Renk.Yesil then println("yeşil")
    case Renk.Mavi then println("mavi")
end match

Enum değerleri çıplak yazılır — bildirimde case yoktur. case yalnız match içinde, enum adıyla nitelenmiş olarak görünür. 🔬 Payload taşıyan varyantlar dil spec'inde tarif edilir ama derleyicinin kabul ettiği biçim henüz yukarıdakidir.

Listeler

Koleksiyon tipi list()'tir. [...] dizi literali sözdizimi kullanıcıya kapalıdır.

-- .add() listeyi döndürür, bu yüzden yeniden atanır
isimler = isimler.add("Ali")
isimler = isimler.add("Can")

loop each n in isimler
    println(n)
end loop

🔬 Kullanıcıya dönük koleksiyon API'si hâlâ oturuyor. Yukarıdaki biçim derleyicinin kendi kaynağının kullandığı biçimdir; yüzeyi kararsız kabul edin ve güvenmeden önce MELP_LANGUAGE_SPEC.md'ye bakın. Algoritmik yığın/kuyruk ihtiyacı bugün liste üzerine elle kurulur.

Hata Yönetimi

Hata, doğduğu scope içinde çözülür ve dışarı taşmaz. Bugün kullanılan yapı expect bloğudur.

expect
    numeric sonuc = riskli_islem()
    println(sonuc)
end expect

debug Blokları

debug bloğu geleceğe bir mektuptur: kaydettiği varsayımı dünya aştığında programı durduran, koşan ve koşullu bir not.

debug
    if uye_sayisi > 10000 then stop
    -- Üye sayısı 10 bini geçince yeni bir veritabanı
    -- mimarisi gerekebilir. — 2026, ilk ekip
end debug

MELP_RELEASE=1 ile derlendiğinde debug blokları tamamen çıkarılır — üretim binary'sinde sıfır maliyet. Debug derlemesinde gdb ya da lldb ile her blokta durabilirsiniz.

Import ve FFI

import "hesaplar.mlp"     -- auto-declare
import bigdecimal         -- ikinci numeric dünyası

-- C ABI yabancı fonksiyon
external function write(numeric fd; string buf; numeric len)

Döngüsel import'lar derleme zamanında tespit edilir ve hata olarak raporlanır.

Bilinçli Yokluklar

Bunlar uygulanmayı bekleyen özellikler değildir. Değerlendirildi ve reddedildiler; gerekçeler listenin kendisinden önemlidir.